Big Brother in the real world: smartphone

Hoe je via je smartphone gedetecteerd kan worden

Een smartphone is vandaag niet alleen een handig toestel, maar ook een constante bron van signalen, koppelingen en sporen. Daardoor kan je op verschillende manieren gedetecteerd worden. Dat betekent niet altijd dat iemand live op een kaart exact ziet waar je bent. Vaak gaat het ook om het achteraf kunnen reconstrueren van je verplaatsingen, betalingen, contacten of online gedrag.

Je smartphone verraadt je dus niet op één manier, maar via een combinatie van locatie, accounts, apps, netwerken, betalingenen online activiteit.

Locatiebepaling: meer dan alleen gps

De bekendste vorm van detectie is gps. Daarmee kan een telefoon vrij nauwkeurig bepalen waar hij zich bevindt, vooral buiten. Maar ook zonder gps blijft een toestel vaak ongeveer lokaliseerbaar.

Dat gebeurt onder meer via andere technische signalen en verbindingen, waardoor je dus ook zonder actieve gps nog zichtbaar kan blijven.

Zendmasten: je provider kan zien met welke masten je toestel verbonden is
Wifi-netwerken: je smartphone scant voortdurend netwerken in de buurt, wat helpt om je positie te schatten
Bluetooth: nabijheid tot andere toestellen, beacons of systemen kan gemeten worden
Sensoren: beweging, richting en andere metingen kunnen extra context geven

Detectie in de directe omgeving

Een smartphone zendt ook korteafstandssignalen uit waarmee hij in de buurt zichtbaar wordt. Dat kan bijvoorbeeld via Bluetooth of NFC.

Zo kan men meten dat een toestel ergens in de buurt was, ook zonder dat men je exacte gps-locatie kent.

winkels
luchthavens
stations
evenementen
slimme gebouwen
contactloze betaalterminals

Je toestel is vaak gekoppeld aan een account

Een smartphone is zelden een los apparaat. Op iPhone hangt hij meestal samen met een Apple-account. Op Android is hij in de praktijk meestal sterk gekoppeld aan een Google-account.

Android is niet letterlijk constant met Gmail verbonden, maar wel vaak met een Google-account. Daardoor kunnen veel functies, synchronisaties en diensten met dat account verbonden zijn.

e-mail
contacten
agenda
back-ups
locatiegeschiedenis
appgebruik
cloudopslag
toestelbeheer

Apps verzamelen ook gegevens

Niet alleen het toestel zelf, maar ook de apps erop vormen een belangrijk detectiemechanisme. Zodra je een app toestemming geeft voor locatie, tracking, Bluetooth, contacten, camera, microfoon of achtergrondactiviteit, ontstaat er extra dataverkeer.

Hoe meer apps je installeert, hoe groter de kans dat je gegevens verspreid raken over verschillende bedrijven en systemen.

waar je bent
wanneer je actief bent
welke andere apps je gebruikt
hoe vaak je terugkomt
welke functies je aanklikt
welke toestellen of netwerken in de buurt zijn

Online gedrag laat ook sporen na

Ook wanneer je gewoon surft op websites of apps gebruikt, laat je smartphone herkenbare sporen achter. Dat gebeurt onder meer via cookies, trackingpixels en device fingerprinting.

Zelfs zonder exacte locatie kan men zo een vrij duidelijk profiel van je opbouwen.

welk toestel je gebruikt
welke browser je gebruikt
welke taal en instellingen je hebt
vanaf welk netwerk je online bent
welke pagina’s je bezoekt
welke advertenties je bekeken of aangeklikt hebt

Betalingen via smartphone maken je ook zichtbaar

Een vaak vergeten vorm van detectie zijn betalingen. Wanneer je betaalt via een bankapp, een betaalapp of een digitale wallet, ontstaat er een transactiespoor.

Dat is niet hetzelfde als live tracking, maar het maakt wel heel goed zichtbaar waar en wanneer je iets gedaan hebt.

tijdstip
bedrag
handelaar of winkel
gekoppelde kaart of rekening
soms ook toestel- of sessiegegevens

Bankapps

Bij betalingen via een bankapp wordt je handeling gekoppeld aan je bankrekening, je toestel en het tijdstip van de transactie. Daardoor ontstaat een duidelijk administratief en digitaal spoor.

Ook als je geen gps deelt, kan een betaling dus nog altijd aantonen dat je op een bepaald moment op een bepaalde plaats actief was.

NFC-betalingen

Bij contactloze betalingen via NFC communiceert je smartphone rechtstreeks met een betaalterminal. Ook dat laat een spoor na binnen het betalingssysteem.

Je aanwezigheid op een bepaalde plaats en een bepaald moment wordt zo indirect bevestigbaar.

Wie kan je eigenlijk detecteren?

Dat hangt af van het soort spoor. Niet één partij ziet alles, maar verschillende partijen kunnen elk een deel van het beeld opbouwen.

Wanneer meerdere van die bronnen gecombineerd worden, ontstaat al snel een verrassend volledig beeld van je gedrag.

Telecomproviders: netwerkverbindingen en zendmasten
Google of Apple: accountkoppelingen, synchronisatie, toestelbeheer
Appbouwers: gebruik van hun app en toegekende rechten
Advertentienetwerken: gedrag over apps en websites heen
Banken en betaalverwerkers: transacties en betaalmomenten
Winkels of locatiesystemen: nabijheid via wifi, Bluetooth of NFC
Websites: surfgedrag, IP-adres en browserkenmerken

Waarom gps uitschakelen niet genoeg is

Veel mensen denken dat ze onzichtbaar worden zodra ze gps uitschakelen. Dat klopt niet. Ook zonder gps kunnen andere signalen nog veel verraden.

Gps uitschakelen helpt dus wel, maar lost het probleem zeker niet volledig op.

mobiele netwerken
wifi-scans
Bluetooth
accountactiviteit
apptracking
browsertracking
betalingen
logins en synchronisatie

Kan je volledig onvindbaar worden?

Eerlijk gezegd is dat in de praktijk bijna niet mogelijk, zolang je een gewone smartphone gebruikt, verbinding maakt met netwerken, apps gebruikt, online gaat of digitaal betaalt. Volledig onvindbaar zijn en tegelijk een moderne smartphone normaal blijven gebruiken, is bijna een tegenstelling.

Wat wel kan, is je zichtbaarheid sterk beperken. Je wordt dan niet onzichtbaar, maar wel minder makkelijk te volgen of te profileren.

Tips om zo weinig mogelijk detecteerbaar te zijn

Wie zijn digitale zichtbaarheid sterk wil beperken, kan best op meerdere vlakken tegelijk ingrijpen. De grootste privacywinst zit meestal niet in één magische instelling, maar in een combinatie van keuzes.

Volledig onzichtbaar word je daarmee niet, maar je kan wel veel minder gegevens prijsgeven dan de gemiddelde gebruiker.

Beperk je locatiegegevens
- zet locatie uit voor apps die het niet echt nodig hebben
- geef apps alleen toegang tijdens gebruik
- schakel precieze locatie uit waar dat kan
- controleer regelmatig welke apps locatietoegang hebben
Schakel draadloze functies uit wanneer je ze niet nodig hebt
- zet Bluetooth uit als je het niet gebruikt
- zet wifi uit als je het niet nodig hebt
- vermijd onnodige scanning naar netwerken of toestellen
- gebruik vliegtuigstand wanneer je echt tijdelijk geen signalen wil uitzenden
Verminder accountkoppelingen
- gebruik zo weinig mogelijk automatische synchronisatie
- bekijk welke gegevens aan je Google- of Apple-account gekoppeld zijn
- log niet overal automatisch in met hetzelfde hoofdaccount
- beperk advertentiepersonalisatie
Wees kritisch met apps
- installeer minder apps
- verwijder apps die je niet gebruikt
- geef zo weinig mogelijk rechten
- vermijd apps die onnodig toegang vragen tot locatie, Bluetooth, microfoon, camera of contacten
Beperk online tracking
- gebruik een browser met sterke privacy-instellingen
- wis regelmatig cookies en sitegegevens
- beperk gepersonaliseerde advertenties
- wees voorzichtig met trackinglinks en ingesloten logins
Beperk smartphonebetalingen
- besef dat bankapps en NFC-betalingen extra sporen nalaten
- gebruik die functies alleen wanneer je ze echt nodig hebt
- bekijk welke betaalgegevens in apps of wallets opgeslagen blijven
Denk na over je gewoontes
- minder apps gebruiken
- minder delen
- minder koppelen
- minder automatisch laten synchroniseren
- minder digitale betalingen doen
- minder vaak constant online zijn

Besluit

Je smartphone maakt je detecteerbaar via een hele reeks kanalen tegelijk. Gps is daar maar één onderdeel van. Ook zendmasten, wifi, Bluetooth, accounts, apps, online tracking en betalingen zorgen ervoor dat je toestel en je gedrag zichtbaar worden.

Wie privacy wil, moet dus niet alleen naar één instelling kijken, maar naar het geheel.